Daco che fimar passiv è spezialmain privlus per uffants e purtanzas

Ch’igl saja a chasa, en l’auto, en il liber u tras restanzas en il conturn – scadina guisa da fim passiv è nuschaivla. Surtut periclitads èn purtanzas ed uffants pitschens. Uffants ed infantins prenatals èn spezialmain periclitads, perquai che lur lom sa sviluppa pir, perquai ch’els respiran pli spert e lur sistem d’immunitad è betg anc madir. Fimar passiv augmenta il privel per asma, per infecziuns dal vial respiratoric, allergias, disturbis psichics e da cumportament, per pauc pais tar novnaschids e cumplicaziuns da la gravidanza. La suletta protecziun effectiva per purtanzas ed uffants pretenda in ambient ch’è 100% senza fim.

Daco è il fim privlus spezialmain per uffants ?

Uffants reageschan spezialmain sensibel sin fim da tubac, perquai che lur corp è anc en svilup e dosta main bain substanzas nuschaivlas. Cumparegliond cun ils creschids absorbeschan els cun il flad dapli substanzas nuschaivlas e lur organs  – particularmain il lom  ed il sistem d’immunitad – n’èn betg anc madirads dal tut. Tras quai influenzescha gia pauc fim considerablamain pli ferm lur sanadad.

Igl è anc da remartgar che lur via respiratoria è pli stretga e sensibla, da maniera che ella reagescha pli ferm sin substanzas nuschaivlas en l’aria. Gia minimas quantitads da substanzas nuschaivlas pon chaschunar problems da respiraziun pli gravants che tar ils creschids. Essend che lur corp crescha anc, pon ils tissis recepids disturbar il svilup normal e donnegiar la sanadad a la lunga.

Igl n’è betg mo il svilup corporal, mabain er il cumportament tipic dals uffants che augmenta il ristg. Uffants pitschens ruschnan savens per ils plauns enturn, fan termagls sin ils tarpuns u mobiglias e chatschan regularmain lur detta u chaussas en bucca. Tras quai han els directamain contact cun restanzas privlusas dal tubac – cun il uschenumnà fim terziar. Quistas restanzas giaschan sin surfatschas, mobiglias e chaussas dal mintgadi e muntan in privel per la sanadad, strusch vesaivel mo serius. Tschertas restanzas sco nitrosamin cancerogen che sa depositeschan a lung temp sin mobiglias, tarpuns u termagls e che na pon betg vegnir allontanadas cun dar aria frestga u nettegiar a moda simpla.

Tge pudais Vus far per sa proteger ?

Tge pon las famiglias far ?

  • Tegnai liber da fim tut ils lieus en chasa a 100% – inclusiv abitaziun ed auto. Immissiuns per auters dat i er sche i vegn fimà a la fanestra averta u en in’autra stanza.
  • Evitai dad exponer uffants a persunas che fiman. Supplitgai ils hosps da betg fimar en vossa abitaziun u en la vischinanza da voss uffant.
  • Stgamiai vossa vestgadira suenter avair fimà e lavai voss mauns avant che vus avais contact cun uffants u cun purtanzas. Particlas da fim tatgan vi da vossa pel, voss chavels e vestgadira (fim terziar).
  • Dai regularmain aria frestga e duvrai purificaders d’aria, er sche quists na remplazzan betg dal tut in lieu senza fim.

Tge pon uffants far (cun agid dals creschids) ?

  • S’exprimer : uffants pli vegls san emprender da supplitgar creschids da na betg fimar en lur vischinanza.
  • Evitar ambients cun fim : Uffants na duessen betg sa tegnair si en lieus nua ch’i vegn fimà – per exempel tscherts parcs, entradas-chasa u abitaziuns d’amitgs nua che i vegn fimà.
  • Pledar cun ina persuna da confidenza : Sche i vegn fimà a chasa e sche quai periclitescha l’atgna sanadad u il bainesser, duessen uffants pledar cun in creschid da confidenza u in magister u ina magistra.
  • Resguardar mesiras adequatas per la igiena : Suenter esser sa tegnì si en lieus cun fim, es igl in agid da lavar ils mauns e stgamiar la vestgadira per reducir fim terziar.

Tge pon dunnas en speranza far?

  • Evitar uschè fitg sco pussaivel il contact cun persunas che fiman : Supplitgai auters da na betg fimar en vossa vischinanza u bain bandunai tals lieus – vossa sanadad ed il svilup da voss pops dependan da quai.
  • Pledai cun vossa media u voss medi : Informai voss persunal spezialisà, sche vus passentais il temp regularmain en conturns cun fim. Els pon as sustegnair ed offrir agid.
  • Tschernai lieus publics senza fim : Preferi cafés, restaurants e parcs libers da fim.
  • Utilisai mascras e dai regularmain aria fretga sco ultima mesira da protecziun : Na po l’immissiun da fim betg sa laschar evitar cumplettamain, po ina mascra da fitg buna qualitad e dond intensivamain aria fretga almain sminuir l’immissiun.

Tge pon far persunas che èn spezialisadas sin il sectur da la sanadad?

 

  • Medias, medis ed ulteriuras persunas spezialisadas da la sanadad publica duessen eruir decis tar consultaziuns medicalas, schebain pazientas u pazients, surtut dunnas en speranza ed uffants, èn exponids al fim passiv.
  • Offrir cussegl ed agid per sdisar dal tubac – cunzunt per persunas che fiman en il tegnairchasa e cun persunas particularmain periclitadas.
  • Instruir famiglias davart ils privels dal fim passiv e terziar – blers n’enconuschan betg ils ristgs ubain sutvaleteschan els.
  • Integrar scleriment davart las immissiuns da fim da tubac e visitas pedriaticas preventivas en ils curs per preparar la pagliola.

Tge ristgs han ils uffants pertutgand la sanadad ?

Quista sensibilitad particulara dals uffants en connex cun fim da tubac ha vastas consequenzas. En quai che suonda, vegni cler, che ristgs concrets pon nascher gia tras il contact indirect cun fim.

Vegnir malsauns en ils vials da respiraziun e donns prenatals

Il ristg per numerusas malsognas s’augmenta tar uffants gia tras il contact indirect cun fim da tubac. Bleras malsognas naschen gia durant la gravidanza. Malsognas dals vials da respiraziun valan per las consequenzas las pli seriusas. Il svilup dal lom po vegnir restrenschì ed il ristg da daventar asmatics pli tard s’augmenta tras immissiuns da fim avant la naschientscha. Quists uffants èn pli predisposts per bronchitis, malcostas ed attatgas d’asma. Quist ristg è particularmain grond ils dus emprims onns da la vita – ina fasa decisiva per la creschientscha dal lom. Ultra da quai ha ins assozià tras fim passiv in ristg augmentà per la mort da baret andetga (SIDS) – surtut ils emprims mais, en ils quals il sistem da respiraziun da l’uffant pitschen  è particularmain sensibel.

Effects sin la sanadad da la bucca

Però na be ils vials da respiraziun èn pertutgads – er la sanadad da la bucca patescha da las immissiuns nuschaivlas. Era sche ins resguarda ina buna igiena dals dents, han uffants pitschens e prenatals en contact cun fim da tubac in ristg augmentà da sviluppar caries.

Ultra da quai flaivlenta il fim il sistem d’immunitad e fa suttaposts ils uffants ad infecziuns. Els daventan pli savens malsauns dad infecziuns bacterialas (per exempel tras streptococcas) e schizunt certas infecziuns da virus sco vidrustgal pon sa far valair, schebain flaivel, malgrà la vaccinaziun. I po era dar pli savens malsognas pertutgant culiez, nase d ureglias – var disturbis da la vusch (disfonia) che san restrenscher il svilup dal lungatg e la communicaziun. Quist squitsch da la sanadad supplementar smesa savens directamain il bainesser ed il mintgadi dals uffants pertutgads.

Effects psichics e da cumportament

Esser engrevià dal fim da tubac na restrenscha betg mo la sanadad fisica. Era la sanadad psichica dals uffants po vegnir donnegiada. En connex cun fim passiv ha ins constatà in ristg da survegnir in deficit d’attenziun e disturbi da hiperactivitad  (ADHS), ina surchargia emotionala, in sentiment augmentà d’esser stressà e schizunt patratgs suicidals. Uffants che inhaleschan pli e pli fim passiv, demussan pli savens in cumportament agressiv, han savens difficultads en scola ed han pli tard plitgunsch la tendenza da sa cumportar a moda ristgada.

Ristgs durant il temp da la gravidanza

Immissiuns da fim pon smesar rigurusamain il svilup da l’uffant, na betg mo suenter la naschientscha, mabain gia durant il temp da la gravidanza. Ellas augmentan il ristg per in pais modest tar la naschientscha, per spersas (aborts), naschientschas prematuras  e schizunt per problems da la fertilitad. I po er dar savens disturbis da la placenta. Ultra da quai augmenta l’immissiun da fim da tubac pli e pli il ristg dad in abort, sche la mamma ha ina mancanza da vitamin D.

Privels per la sanadad a lung temp

Sper ils effects directs duront l’uffanza na pon era consequenzas betg vegnir exclausas a lung temp. Fim passiv engrondescha il ristg da pigliar pli tard malsognas cardiovascularas u per semeglia cancer dal lom. Pli baud che las immissiuns entscheivan e pli engraviontas che las consequenzas èn per la sanadad.

Indicaziuns bibliograficas

Sche vus vulais intervegnir dapli sur da quist tema, chattais vus sutvart ina tematica pli detagliada :

  • Del Ciampo, L. A. & Del Ciampo, I. R. L. (2014). Passive Smoking and Children’s Health. Health, 6(12), 1408–1414. https://doi.org/10.4236/health.2014.612172
  • Hofhuis, W., de Jongste, J. C. & Merkus, P. J. (2003). Adverse health effects of prenatal and postnatal tobacco smoke exposure on children. Archives of Disease in Childhood, 88(12), 1086–1090. https://doi.org/10.1136/adc.88.12.1086
  • Pugmire, J., Sweeting, H. & Moore, L. (2017). Environmental tobacco smoke exposure among infants, children and young people: Now is no time to relax. Archives of Disease in Childhood, 102(2), 117–118. https://doi.org/10.1136/archdischild-2016-311652