Tge è il fimar passiv?
Nagina exposiziun cunter il fimar passiv n’è betg privlusa. Gia curtas exposiziuns pon far donn a la sanadad. Il fim secundar è il fim che vegn respirà da persunas en la vischinanza dal fimader; el è pli toxic ch’il fim ch’il fimader respira sez. Il fim terziar sa cumpona da restanzas da fim invisiblas che sa fixeschan dapertut (vestgadira, mobiglias, paraids …) e che restan plirs mais. Questas restanzas pon s’accumular cun il temp.
Uffants èn periclitads il pli fitg: els giogan per terra, prendan objects en bucca, respiran pli spert ed han in sistem d’immunitad anc betg madir.
In ambient ch’è 100 % senza fim è la suletta protecziun efficazia.
Fimar passiv
Il fimar passiv è il respirar fim da tubac en l’ambient senza vulair. Il fim passiv consista dal fim extendì dal fimader e dal fim che sorta directamain da la cigaretta (fim lateral) u d’auters products da tubac ardents. Dal fimar passiv discurran ins, perquai che er nunfimadras e nunfimaders pon donnegiar la sanadad cun simplamain parter in local cun in fimader.
Igl è impurtant da savair che nagina quantitad d’exposiziun al fim passiv n’è betg privlusa. Studis han mussà ch’el cuntegna passa 7000 substanzas chemicas, da las qualas almain 70 èn renconuschidas sco cancerogenas (benzol, formaldehid, arsen e.u.v.). L’organisaziun mundiala da la sanadad WHO renda attent ch’i na dettia nagina valur minimala per in’exposiziun che n’è betg nuschaivla.
Il fimar passiv na sa restrenscha betg a la cigaretta classica. Pipas d’aua, tubac stgaudà, cigarettas electronicas, cannabis, cigaras e pipas consistan medemamain da substanzas nuschaivlas per ils umans e per ils animals da chasa.
Las differentas furmas dal fimar passiv
Fim secundar
Il fim passiv (u il fimar secondhand) è il fim ch’ins respira, sch’ins sa chatta en vischinanza directa d’ina cigaretta ardenta u d’in fimader che respira il fim.
...
El è la furma la pli enconuschenta dal fimar passiv. Quest fim consista per 85% dal fim che sorta directamain da la cigaretta e per 15% dal fim extendì. El è pli toxic ch’il fim respirà dal fimader sez, perquai ch’el è pli pauc filtrà e pli ritg da pulvra fina e da substanzas chemicas. Studis han mussà che tschertas concentraziuns da substanzas cancerogenas (sco nitrosamins) en il fim passiv èn pli grondas ch’en il fim respirà directamain.
Entaifer paucas minutas en in local serrà pon las concentraziuns da substanzas nuschaivlas s’augmentar sin valurs ch’èn pli autas che sin in’autostrada cun bler traffic.
Fim terziar :
in privel invisibel, ma permanent
Il fim terziar è main enconuschent en la publicitad, è dentant ina vaira smanatscha. El numna las restanzas chemicas dal fim da cigarettas che sa platgan sin tut las surfatschas: paraids, sumbrivals, mobiglia, vestgadira, chavels, pel, tarpuns e.u.v. Questas substanzas pon er s’enritgir plaunsieu en il decurs dal temp.
...
Las substanzas na sa laschan betg simplamain allontanar cun ventilar u nettegiar. Intginas pon restar plirs mais u perfin onns, entant ch’ellas dattan vinavant particlas da tissi en l’aria da las stanzas. Er sche tut las odurs èn svanidas, restan las substanzas activas. Ellas pon er interagir cun autras colliaziuns en l’ambient (sco l’ozon u l’amoniac) e furmar uschia novs carcinogens.
- Els sa ruschnan u giogan per terra, nua ch’els han contact direct cun surfatschas contaminadas
- Ellas prendan savens en bucca objects.
- Lur sistem d’immunitad è anc en svilup.
- Els respiran pli spert che creschids, e quai augmenta lur exposiziun relativa.
La suletta protecziun efficazia è in ambient ch’è 100 % senza fim.
Tge pudain nus far per proteger nus ed auters?
- Na fimai mai en locals serrads, er betg en vischinanza d’ina fanestra averta.
- Evitai da fimar en autos, en spezial sche auters passagiers èn preschents.
- Nettegiai regularmain surfatschas contaminadas, dentant cun esser conscient che nagina nettegiada na remplazza l’absenza dal fim.
- Infurmai ils confamigliars ed ils geniturs davart ils privels dal fimar terziar, en spezial per uffants pitschens.
- Sustegnai mesiras per prevegnir e cumbatter il fimar.
Co è la legislaziun ?
La Lescha federala davart la protecziun cunter il fimar passiv dapi l’ onn 2010 da fimar en localitads serradas ch’ èn accessiblas a la publicitad u che servan sco plazza da lavur collectiva.



